Psycholog, psychiatra i psychoterapeuta to trzy różne zawody (oczywiście da się je łączyć). Różnią się wykształceniem, uprawnieniami i tym, w jaki sposób pracują z osobą, która się do nich zgłasza. Mimo to w potocznym języku bywają traktowane jak synonimy, co w praktyce prowadzi do nieporozumień.

Uporządkujmy zatem zakresy kompetencji tych trzech specjalistów. W największym skrócie: tylko psychiatra, jako lekarz, może zlecić leczenie farmakologiczne, wypisać receptę i zwolnienie lekarskie. Ani psycholog, ani psychoterapeuta tego nie zrobią.

Pozostałe różnice między zawodami wynikają z tego, jakimi narzędziami pracują. Poniżej znajdziesz zakres kompetencji każdego z nich, informacje o tym, co mogą, a czego nie oraz jak zwykle wygląda współpraca z każdym ze specjalistów.

Psycholog

Psycholog kończy pięcioletnie studia magisterskie z psychologii. Może udzielać wsparcia psychologicznego, prowadzić interwencję kryzysową, edukację psychologiczną i stawiać diagnozę psychologiczną (np. w obszarze funkcjonowania poznawczego, osobowości, trudności rozwojowych).

Psycholog pomaga osobom zmagającym się z zaburzeniami nastroju, lękiem lub takim, które potrzebują wsparcia w kryzysowej sytuacji życiowej. Edukacja psychologiczna to z kolei pomoc w zrozumieniu mechanizmów, które za czymś stoją (np. jak reagujesz na stres). Edukacja dotyczy też obszaru emocji, ich przeżywania lub tego, co nazywamy „nie radzeniem sobie z emocjami”.

Diagnostyka, którą może prowadzić psycholog dotyczy oczywiście jego obszaru kompetencji. Na podstawie różnych narzędzi psychologicznych (testy, kwestionariusze, wywiad diagnostyczny) może wystawić opinię, która bywa wymagana w różnych instytucjach.

Przykłady zagadnień, z którymi możesz się zgłosić do psychologa:

  • Problemy w relacjach
  • Stres i lęk
  • Trudności w radzeniu sobie z emocjami
  • Zaburzenia nastroju

Pierwsza wizyta zwykle ma charakter konsultacyjny. Polega na rozmowie o tym, co Cię sprowadza i ustaleniu jak dalej pracować. Czas współpracy z psychologiem jest bardzo różny, od jednorazowej konsultacji po kilkanaście spotkań – w zależności od tego, czego potrzebujesz. Jeśli na przykład zmagasz się z przewlekłym napięciem związanym z pracą, psycholog pomoże Ci zrozumieć, co je podtrzymuje i jak wypracować konkretne sposoby radzenia sobie z nim.

Psycholog może pracować w ramach kontraktu z NFZ lub prywatnie.

Psychiatra

To lekarz, który ukończył studia medyczne, a następnie specjalizację z psychiatrii. Jako jedyny z trzech omawianych tu specjalistów może zlecić leczenie farmakologiczne, wypisać receptę i zwolnienie lekarskie. Aby umówić się do psychiatry nie jest konieczne skierowanie od lekarza ogólnego.

Wizyta u psychiatry zaczyna się zwykle od diagnostyki różnicowej: sprawdzenia, czy gorsze samopoczucie, obniżony nastrój albo trudności z koncentracją nie mają podłoża medycznego, na przykład związanego z tarczycą albo układem nerwowym, zanim postawi się diagnozę psychiatryczną. Dopiero na tej podstawie dobiera się dalsze leczenie, które może, ale nie musi, obejmować leki – czasem wystarczy obserwacja i ponowna wizyta kontrolna za kilka tygodni, zanim zapadnie decyzja o farmakoterapii.

Psychiatra, w odróżnieniu od pozostałych dwóch specjalistów, patrzy na Twój stan również od strony medycznej: interesują go nie tylko objawy psychiczne, ale i to, czy nie mają one innego, biologicznego źródła.

Psychiatra nie prowadzi psychoterapii. To nie jest jego narzędzie pracy, a kolejne wizyty mają inny charakter niż spotkania terapeutyczne: to wizyty kontrolne, podczas których sprawdza się, jak działa leczenie i w razie potrzeby koryguje dawkę albo lek. Odbywają się zwykle rzadziej niż spotkania u psychoterapeuty lub psyhologa, czasem raz na kilka tygodni lub miesięcy, w zależności od etapu leczenia.

Pierwsza wizyta u psychiatry zwykle trwa dłużej niż kolejne, bo obejmuje szczegółowy wywiad: pytania o objawy, ich historię, kontekst życiowy i ewentualne wcześniejsze leczenie. Kolejne wizyty kontrolne są zwykle krótsze.

Z jakimi tematami możesz zgłosić się do psychiatry:

  • Schizofrenia
  • Zaburzenia afektywne dwubiegunowe
  • Depresja
  • Zaburzenia lękowe z napadami paniki

Psychoterapeuta

Psychoterapeuta przechodzi czteroletnie szkolenie psychoterapeutyczne. Nie musi być psychologiem, natomiast musi ukończyć studia wyższe. Szkolenia różnią się nurtem: poznawczo-behawioralny, psychodynamiczny, systemowy i inne. Nurt realnie kształtuje sposób pracy, więc podejście, które sprawdza się w jednym nurcie, w innym może wyglądać zupełnie inaczej, mimo że cel pozostaje podobny.

Przy wyborze psychoterapeuty warto sprawdzić dwie rzeczy: czy szkolenie zostało ukończone, a nie jest wciąż w trakcie oraz czy dana osoba ma afiliację przy uznanym towarzystwie lub instytucie szkolącym w swoim nurcie. Te informacje zwykle łatwo znaleźć w opisie profilu specjalisty albo zapytać o nie wprost.

Psychoterapeuta, podobnie jak psycholog, nie może ustalić leczenia farmakologicznego ani przepisać leków. W odróżnieniu od psychologa nie ma też uprawnień do stawiania diagnozy, chyba że jest jednocześnie psychologiem albo lekarzem. W praktyce oznacza to, że pracuje na bazie diagnozy postawionej wcześniej przez kogoś innego, na przykład psychologa lub psychiatrę, albo bez formalnej diagnozy, w ramach samego procesu terapeutycznego, który sam w sobie jest formą pomocy.
Psychoterapia to zwykle najdłuższa z trzech form pomocy: zwykle cotygodniowe spotkania przez dłuższy czas.

Przykłady zagadnień, z którymi możesz zgłosić się do psychoterapeuty:

  • Długotrwały stres
  • Problemy emocjonalne z dzieciństwa
  • Uzależnienia
  • Zaburzenia osobowości

Pamiętajmy, że spotkania z psychologiem/psychoterapeutą będą się opierały na relacji, dlatego tak ważne jest, żeby wytworzyła się nić porozumienia ze specjalistą. Może to oznaczać, że pierwsza osoba, do której trafisz nie będzie Ci odpowiadać – to nic złego i nie należy się zrażać tym faktem.